Парникова Сайаана Петровна, ученица 11б класса Хамагаттинского саха-французского лицея Намского улуса.  Якутско-русско-французский словарь реалий народа саха.

Скачать
Якутско-русско-французский словарь реали
Adobe Acrobat документ 770.2 KB

Наш коллега, учитель физкультуры - Трехкратный абсолютный чемпион РС(Я) по северному многоборью  Герасимов Октябрь Семенович.


Биһиги Аан дойду спордун сэҥээрэбит.

   Аан дойду футболун фанаттарын болҕомтотун “Лига чемпионов” түмтэ. Бу лигаҕа футбольнай хамаандалар бары киирсэллэр. Манна кыайбыт хамаанда улахан кубок хаһаайына буолар. Мин сөбүлүүр хамаандам “Барселона” киирсибит хамаандаларыттан кыайтара илик. Оонньууну көтүппэккэ кэтээн көрөбүн, кыайыа диэн эрэнэбин.

                                                                                    Кривогорницына Люда

                                                                                       “РЕПОРТЕР” түмсүү.


Айар кут

   Биһиги испитигэр айар куттаах оҕолор бааллар.Кылааспытыгар биир оннук айар талааннаах кыыс Местникова Уйгу буолар. Уйгу кыра кылаастан саҕалаан хоһоон айар хайыы-үйэ биир тэтэрээт хоһоонноох кини аҕыйах хоһоону ааҕааччы дьүүлүгэр таһаарабыт.

 

Саас

 

Күммүт күүскэ тыкта,

Хаары уулларда.

Таһырдьа саас кэлэн,

Биһигини үөртэ.

 

Хаар уулунна,

Чалбах бөҕө таҕыста.

Күн күүскэ тыкта,

Ити биһиэхэ саас кэллэ.

 

 

Нарын кыргыттар

 

Нарын кэрэ кыргыттар

Сэргэстэһэн хаамсаллар.

Чороон туппут илиилэрэ

Нарын намчы суһуохтара

Истиҥ кэрэ мичээрдэрэ,

Биһигини үөрдэр,

Сүрэхпитин сылаанньытар.

 

 

Күөрэгэй.

 

Күөрэгэй, кэрэтик да ыллыыгын,

Күөрэгэй, ытыспар олорууй дуу...

Дууһабын долгутууй дуу...

Дьикти куоласкын

Иһитиннэр миэхэ

Нарын көстүүгүн

Көрдөрүүй миэхэ...

Күөрэгэй дьырылыы ыллыыра,

Халлааҥҥа ханна баара биллибэт...


Бэйэ тигии бастыҥ маскараата.

   Яковлевтар дьиэ кэргэн ийэлэрэ Марта Петровна, аҕалара Сергей Юрьевич үс оҕолоохтор. Ийэлээх аҕалара киин балыыһа тутаах үлэһиттэрэ буолаллар. Сергей Юрьевич суһал көмө суоппара, кинини билбэт киһи суох, ийэлэрэ сытар ыарыһахтары аһатар, кухня үлэһитэ. Кинилэр үс оҕолоохтор. Улахан уоллара Юра ХИФУ медицинскэй институт устудьуона, кыыстара Аня культура колледжыгар үөрэнэр, кыра уоллара Айсиэн Хамаҕатта саха-француз лиссиэйигэр 7 кылааска үөрэнэр.

Марта Петровна, Сергей Юрьевич үс оҕолоро үһүөн саха-француз лиссиэйигэр үөрэннилэр, үөрэнэ сылдьар. Оскуола олоҕор кыттар биир көхтөөх дьиэ кэргэн. Оҕолорун хас биирдии саҕалааһыннарыгар көмөлөһөллөр, өйүүллэр. Кыыстара Аня ырыаһыт, уолаттара иккиэн спортсменнар, үөрэхтэригэр бастыҥнар кэккэлэригэр киирэллэр. 

Саҥа дьылга кинилэр оҕолоро мэлдьи маскарадтаах буолаллар. Маскарадтарын ийэлээх аҕа оҕолорун көмөлөһүннэрэн уопсай сүбэнэн оҥороллор. Кинилэр туох-туох буолбатахтарай. Кинилэргэ баар маскарад эгэлгэ арааһыттан: Шрек, тигр, куобах, моҕой о.д.а.

Маскарадтарын сирэйигэр аҕалара эппиэтинэстээх, таҥаһын-сабын тигиитэ – ийэлэрэ. Оттон оҕолоро илии-атах буолан көмөлөһөллөр.

Маскарад сирэйин быһыытын самаасканан оҥороллор, онтон чараас салаппаанынан хоҥнорорго чэпчэки буоллун диэн бүрүйэллэр. Ол кэннэ хаһыатынан, кумаахынын бытархай гына кырыйан баран ПВА килиэйинэн сирэй форматын батыһыннаран сыһыараллар, 3-4 төгүл сыһыаран баран хатараллар. Хаппытын кэннэ сэрэнэн хоҥнорон ылан, сөптөөх дьүһүнүнэн гуашь кыраасканан кырааскалыыллар. Ол кырааскалааһына оҕолор үлэлэрэ буолар.

Иллээх дьиэ кэргэн баһылыга этэринэн, киһи сатаабата суох. Атын киһи сатыырын киһи син-биир кыайыахтаах диир. Сергей Юрьевич сатаабата суох. Иистэнэр, астыыр, тиэхиникэни өрөмүөннүүр, уһанар. Ийэлэрин иистэнэргэ аҕалара үөрэппит.

Бу сылга кыра уолларыгар кылааһынан “Красавица и чудовище” остуоруйанан инсценировкаҕа Чудовище маскарадын бэлэмнии сылдьаллар. Төбөтө бүттэ, таҥаһа бүттэ, аны холбуур үлэтэ хаалла.

 

“Репортер” айар түмсүү.

Үлэ хаамыыта:

1)      Маскарад сирэйин быһыытын замазканан оҥороллор;

2)      Чараас салаппаанынан хоҥнорорго чэпчэки буоллун диэн бүрүйэллэр;

3)       Ол кэннэ хаһыатынан, кумаахынын бытархай гына кырыйан баран ПВА килиэйинэн сирэй форматын батыһыннаран сыһыараллар, 3-4 төгүл сыһыаран баран, хатараллар. Хаппытын кэннэ сэрэнэн хоҥнорон ылаллар.

4)      Сөптөөх дьүһүнүнэн гуашь кыраасканан кырааскалыыллар. Сирэйэ бэлэм.

5)      Таҥаһын тигэллэр;

 

6)      Сирэйин кытта таҥаһын холбууллар. Маскарад бэлэм.

Урукку оҥоһуктара


«Океан» - оҕо сааспыт  умнуллубат түгэнэ

«Океан»- это я, «Океан» – это мы

Океан – это лучшие люди страны!

Саҥа үөрэх сыла биһиэхэ хаһан да умнуллубат түгэни тосхойдо. Балаҕан ыйын 19 күнүттэн алтынньы 10 күнүгэр диэри биһиги Саха Сирин делегациятын ахсааныгар  киирэн,  «Океан» Бүтүн Арассыыйатааҕы оҕо киинигэр «Доброволец 21 века» сменаҕа баран кэлбиппит.     Океаҥҥа барар дьоллоох түгэн биһиэхэ «Кэскил» лааҕырга тосхойбута. Сайын “Кэскил“ лааҕырга сынньаммыппыт. Манна проект көмүскээн, призер буолан, “Дьулуур” оҕо биир сомоҕо хамсааһына “Океан” лааҕырга путевканан наҕараадалаабыта. Биһиги проекпыт оскуола саастаах оҕолор төрөөбүт республикаларын историятын билэллэригэр туһуламмыта. Кистэл буолбатах үгүс оҕо төрөөбүт дойдутун историятын билбэт. Бу итэҕэһи туоратарга биһиги проекпытыгар республика историятын кэпсиир мультик оҥоруохха сөп диэн ол идеябытын көмүскээбиппит.

«Океан» оҕо киинэ олус кэрэ көстүүлээх, айылҕалаах сиргэ турар. 4 улахан дружина баар: «Парус», «Бригантина», «Тигренок» уонна «Китенок».  Биһиги  “Парус” дружинабыт 5 дьиэлээх этэ. «Бригантина» иһигэр киинэ-концерт саалалаах, эмтиир-томтуур сир уонна остолубуой баара. «Китенок» уонна «Тигренок» сайын эрэ үлэлиир олус кэрэ көстүүлээх дьиэлэр. Биһиги Паруска олорорбутун билэн баран наһаа үөрбүппүт. Бастакы күҥҥэ этэрээттэринэн араартаабыттара. Этэрээппитигэр Россия араас регионнарыттан кэлбит оҕолору кытта кэпсэтэн, билсиһэн,  доҕордоспуппут. Баһаатайдарбыт наһаа үчүгэй дьон этилэр.

Биһиги сылдьар сезоммутугар 4 смена үлэлээбитэ: «Моя федерация», «Океанский медиапарад», «Юные спасатели», «Добровольцы 21 века».   «Добровольцы 21 века»  смена оҕолоро бэйэлэрин тэрилтэлэрин билиһиннэрэр быыстапката буолбута. Онно Саха сириттэн Нам улууһун Хатыҥ-Арыы оскуолатыттан “Ылдьаа ыччаттара”  кыттыбыттара, көрөөччүлэр кинилэр үлэлэрин олус сэҥээрбиттэрэ.

 Күн ахсын арааһынай тэрээһиннэр буолаллара. Саамай өйдөөн хаалбыппыт хамаанданан арахсан баран, станцияларынан сүүрүү. Станцияларга олоххо буолуон сөптөөх түбэлтэлэри баһаатайдарбыт уонна океан оҕолоро көрдөрбүттэрэ. Террористар саба түһэллэриттэн саҕалаан уокка оҕустарбыт киһини хайдах быыһыыры.

Ону таьынан биһиги Владивосток куорат устун экскурсияҕа сылдьыбыппыт. Онно музейга, подводнай лодка иһигэр экскурсиялаабыппыт.

Хас күн  аайы добровольческай түмсүүлэр туһунан лекциялары истибиппит, сылайар этибит да, элбэҕи билбиппититтэн кэмсимэппит.

Өссө биир “Океан” дьиктитэ диэн  баҕа санааҕын толорор сир баар. Ол онтон биирдэстэрэ «Тигренок» дружинаҕа тигр оҕотун кытта сытар оҥоьуга баар. Киниэхэ биир кулгааҕын сабан баран, бииригэр  сибигинэйэн баҕа санааҕын эттэххинэ туолар дииллэр.

Сменабыт 21 күнэ 1 эрэ күн курдук ааспыта. Бүтэһик күҥҥэ бастыҥ этэрээттэри чиэстээбиттэрэ.  Онно биьиги бэһис этэрээппит «САМЫЙ ЛУЧШИЙ ОТРЯД» диэн номинацияны ылбыта. Ол сонуну истэн миэстэбититтэн ойон туран үөрүүбүтүттэн хаһыытаан, сыанаҕа ойон тахсыбыппыт.

 “Океаҥҥа” биир дьиэ кэргэн оҕолоро курдук буолбут доҕотторбутун кытары быраһаайдаһар олус хомолтолоох этэ. Арахсар киэһэбитигэр бары даҕаны олус аймаммыппыт, ытаспыппыт. Бэйэ-бэйэбит аадырыстарбытын атастаһан, сурук суруйсан баран,  киэһэ делегациябытын кытары аэропортка айаннаабыппыт.

«Океан» миэхэ элбэ5и бэлэхтээтэ: сонун көрүүлэри, биир санаалаах, идеялаах доҕоттору, умнуллубат түгэннэри. “Кэскил” лааҕырбытыгар, “Дьулуур” оҕо биир сомоҕо хамсааһыныгар махталбытын тиэрдэбит.  

 

 Океановецтар - Шелковникова Оля, Скрябина Аня.


Байыаннай техникалар пластилинынан.

Биһиги лицейбитигэр элбэх талааннаах, дьикти дьарыктаах оҕолор бааллар. Күнүн аайы  алтыһа сылдьан, ол дьарыктарын билбэккэ хаалыахха сөп.

Мин бүгүҥҥү кэпсиир уолум Егоров Мичил 11 кылаас үөрэнээччитэ. Көрдөххө сүрдээх дьоһуннаах, улахан киһилии оттомноох, кыра кылаас уолаттара киниттэн бэл диэтэр толлоллор.  Ол эрээри Мичил оҕолуу сөбүлүүр дьарыктаах – пластилининан байыаннай техникалары оҥорор.

Бу дьарыгын 6 саастааҕар эбээлээҕэр, Кэбээйигэ сылдьан, арыйбыт. Аан бастаан сэриилэһэ сылдьар дьону, бистэлиэттэри, автоматтары, вертолеттары оҥорон саҕалаабыт. Бастаан наар компьютернай оонньууларынан үлүһүйэр этим диир. Оттон эбэтин аахха компьютер суох буолан биир үксэ пластилинынан дьарыктаммытым диэн бэлиэтиир.

Киэһээ иэйиитэ киирдэҕинэ аҕыйах чаас иһинэн таҥканы оҥорон бүтэрэр. Билиҥҥи пластилиннар сорохторо табыгаһа суох буолан, талан туттар. Тоҕо диэтэххэ, сорох пластилиннар хаачыстыбалара куһаҕан диир. Аһара сымныыра эмиэ куһаҕан диэн сүбэлиир. Пластилина аҕыйах буолан, табыллыбыттарын хаартыскаҕа түһэрэр уонна алдьатар. Ол эрэн алдьатарыгар ылаат да хампы туппат,  сэриилээх буола оонньуур. Оҥоһуктара бэрт кыра кээмэйдээх буолан резак, иннэ, синньигэс маһы туттар. Бытархай деталлары оҥорорго табыгастаах диир.

Мичил ааспыт сылга “Бородинская битва” диэн ааттаах оҥоһуктар күрэхтэригэр Кутузов мэтэриэтин пластилинынан оҥорон “Креатив” диэн анал ааты ылбыта.

Бу дьарык хобби быһыытынан киһи доруобуйатыгар туһалаах. Күннээҕи сылааттан уоскутар, тарбаҕы  сайыннарар диэн кэпсиир.  

(Фото5а LT.vz.38 танка)

Охлопкова Дарияна,

“Репортер”  түмсүү

 

Хамаҕатта саха-француз лиссиэйэ